Naturalne metody antykoncepcji
artyku dr. n. med. Katarzyny Skrzewskiej

Metody naturalne wi si z cyklicznoci dni podnych i niepodnych w cyklu miesiczkowym kobiety. Polegaj one na zachowaniu czasowej wstrzemiliwoci pciowej, czyli powstrzymaniu si od stosunkw w okresie podnoci (czyli okooowulacyjnym).

Jak wiadomo, najprostszym i najskuteczniejszym sposobem uniknicia nie planowanej ciy jest wstrzemiliwo pciowa, czyli cakowite powstrzymanie si od stosunkw. Oczywicie, tylko wtedy mamy cakowit pewno, e uchronimy si przed niepodan ci.

Niekiedy zdarza si kontakt fizyczny kobiety i mczyzny nie jest zakoczony aktem pciowym i polega na wzajemnym pobudzaniu stref erogennych grnej (petting) lub dolnej (necking) czci ciaa. Metod t stosuj czsto modzi ludzie, ktrzy debiutuj w tej sferze ycia, ucz si swoich cia i zachowa seksualnych.

Jednak skuteczno tego sposobu nie jest stuprocentowa, gdy moe doj do wytrysku w okolicach narzdw pciowych kobiety i przedostania si plemnikw poprzez wilgotny luz pochwowy do szyjki macicy i dalej a do komrki jajowej.

Jeszcze niedawno bardzo popularna bya metoda kalendarzowa, czyli tzw. kalendarzyk maeski.

Metoda ta jest oparta na badaniach Ogino i Knausa, ktrzy w latach 30. XX wieku dowiedli, e owulacja ma zawsze miejsce 14 plus (minus) 2 dni przed kolejn miesiczk, a nie w poowie cyklu i nie w jego 14. dniu, jak do tej pory uwaaa wikszo ludzi.

Cykle miesiczkowe zdrowych kobiet s uznane przez endokrynologi ginekologiczn za regularne, jeli wystpuj ze sta czstoci plus (minus) 7 dni, wobec czego ich dugo moe si waha od np. 21. do 35. dni. W tym przypadku owulacja moe wystpi ju w 5. albo dopiero w 23. dniu cyklu.

W metodzie kalendarzowej naley powstrzyma si od stosunkw przez 9 dni w cyklu miesicznym kobiety, na okoo 9-18 dni przed spodziewanym krwawieniem. Moment pojawienia si tego krwawienia wyznacza si na podstawie dugoci ostatnich 6-9 cykli miesiczkowych, biorc take pod uwag okres przeycia komrki jajowej po owulacji (2 dni) i plemnikw po ejakulacji (czyli po wytrysku do drg rodnych kobiety - nawet do 5-7 dni).

Metoda jest prosta i - wydawaoby si - logiczna, jednak z uwagi na zbyt du zawodno ju si jej nie zaleca (mimo to nadal wiele osb j stosuje).

Zwolennicy antykoncepcji naturalnej polecaj obecnie metody: termiczn oraz obserwacji luzu szyjkowego lub poczenie tych dwch sposobw (metod objawowo - termiczn).

Dokonujemy codziennego pomiaru porannej podstawowej ciepoty ciaa, dziki czemu moemy zaobserwowa w pewnym momencie istotny wzrost temperatury (min. o 0,4-0,5^oC). Nastpuje on w chwili pojawienia si jajeczkowania, czyli owulacji (jajeczkowanie to podstawowa, powtarzajca si cyklicznie czynno jajnika polegajca na wydaleniu dojrzaego jaja z pknitego pcherzyka jajnikowego). Podwyszony poziom temperatury utrzymuje si przez trzy kolejne dni i jest to okres podny w cyklu miesicznym. Spadek temperatury wiadczy o zakoczeniu jajeczkowania, a nastpujce po nim dni s okresem poowulacyjnej niepodnoci, podczas ktrej mamy pewno, e kobieta nie zajdzie w ci.

Aby wyznaczy okres niepodnoci przedowulacyjnej (ktra jest jedynie prawdopodobna), od pierwszego dnia wzrostu temperatury naley odj co najmniej 6-8 dni.

Metoda termiczna ma wiele uwarunkowa, bez spenienia ktrych nie bdzie wystarczajco skuteczna. Porann podstawow ciepot ciaa naley wic mierzy:

• codziennie,
• tym samym termometrem,
• w pochwie lub pod jzykiem,
• o staej porze, tu po przebudzeniu i bez wstawania z ka,
• po co najmniej 6-7 godzinach snu.

Warto przy tym pamita, e przyczyn bdu w prawidowym odczytaniu wykresu temperatury mog by takie sytuacje, jak podr, zmiana klimatu, stresy, infekcje, wstawanie w nocy, np. do dziecka lub w czasie dyurw nocnych, picie alkoholu, zaywanie wielu lekw, zmczenie, ale take np. wyjcie do dyskoteki czy na bal.

W antykoncepcji naturalnej zaleca si take obserwacj luzu szyjkowego, czyli metod Billingsw, maestwa australijskich ginekologw, ktrzy za pomoc prb i bdw (dochowali si licznego potomstwa) zaobserwowali zmiany w luzie szyjkowym w zalenoci od fazy cyklu miesiczkowego.

Wyrnili oni dwa rodzaje luzu:

• estrogenny (charakterystyczny dla okresu okooowulacyjnego),
• i gestagenny (pojawiajcy si ju po owulacji).

luz estrogenny (wystpujcy w podnym okresie) jest liski, przejrzysty, szklisty, elastyczny i cigncy si. Ma ma przyczepno i daje uczucie wilgotnoci w pochwie. Czasem zawiera domieszk krwi.

Natomiast lepki, nieliski luz gestagenny (w niepodnym okresie) ma biaawy lub tawy kolor. Jest nieprzejrzysty, mtny, kaczkowaty, gsty, przyczepny i nie cigncy si. Nie daje uczucia wilgotnoci w pochwie.

Dziki swojej konsystencji gsty i lepki luz gestagenny staje si nieprzepuszczalny dla plemnikw, dlatego te s one zatrzymywane w oczkach sieci luzu szyjkowego. Tam obumieraj po okoo 8-12 godzinach pod wpywem kwanego odczynu (pH) pochwy. Bezpieczny okres rozpoczyna si trzy dni po stwierdzeniu obecnoci gstego, lepkiego luzu gestagennego.

luz szyjkowy ma rwnie zdolno do krystalizacji, moliwej do zbadania za pomoc tzw. testerw podnoci, ktre mona kupi w aptekach (np. PC 2000, PG 58 itp.). W ich skad wchodzi minimikroskop, dziki ktremu moemy codziennie obejrze i okreli rodzaj luzu szyjkowego pobieranego na odpowiednie szkieko. luz ogldamy po wyschniciu pod silnym rdem wiata. Jeeli jest to luz estrogenny, wtedy wida wyranie, e krystalizuje on w ksztacie podobnym do lici paproci czy jody. W luzie gestagennym krystalizacja jest sabo widoczna, a na szkieku zauwaymy jedynie bezpostaciow mas.

Trzeba tu zaznaczy, e prawidowe rozpoznanie rodzaju luzu jest moliwe po okoo 9 miesicach obserwacji jego cech fizycznych. Pary decydujce si na t metod powinny codziennie (a lepiej dwa razy dziennie) pobiera kropl luzu szyjkowego z ujcia zewntrznego szyjki macicy.

Jak to zrobi? Podobnie jak podczas zakadania tamponu lub gry wstpnej (moe to zrobi sama kobieta lub jej partner) naley woy jeden lub dwa palce gboko do pochwy i dotkn szyjki macicy (uwaga: ocena cech luzu pobranego z przedsionka pochwy jest niemiarodajna!). Nastpnie obejrze wydobyty luz i okreli jego cechy. Kopoty ze stosowaniem tej metody mog si pojawi nastpnego dnia po stosunku, gdy dochodzi do zjawiska tzw. lubrykacji luzu szyjkowego (jego upynnienia). Problemy mog mie te kobiety po poronieniu, porodzie, w okresie okoomenopauzalnym, z przewlekymi stanami zapalnymi pochwy.

Oczywicie, najskuteczniejsze z metod naturalnych jest ich czne stosowanie, czyli tzw. metoda objawowo-termiczna polegajca na rwnoczesnym pomiarze temperatury oraz obserwacji luzu.

Pobierajc luz szyjkowy do obserwacji, po pewnym czasie kobieta zaczyna rwnie dostrzega w narzdzie rodnym inne cykliczne zmiany, ktre uatwiaj jej wyznaczenie okresu podnoci, czyli okresu owulacji, oraz skuteczniejsze zapobieganie niepodanej ciy. Mona wic zauway, e ujcie zewntrzne szyjki macicy rozwiera si przed jajeczkowaniem (jest to tzw. objaw renicy) oraz zmienia si konsystencja czci pochwowej i jej pooenie wzgldem dugiej osi pochwy.

Poza tym kobieta moe take zwrci uwag na jeszcze inne objawy sugerujce moliwo owulacji oraz swoje samopoczucie. S to tzw. domylne objawy jajeczkowania. Mog by one pomocne w wyznaczaniu okresu podnoci i bezpodnoci, ale nie mog suy jako jedyne wyznaczniki.

Jednym z nich jest np. tzw. bl rodkowy, czyli silny, krtkotrway bl w dole brzucha, najczciej jednostronny, ktry poprzedza na okoo 1-2 godziny uwolnienie komrki jajowej z jajnika.

W zalenoci od okresu podnoci czy niepodnoci zmienia si te samopoczucie i wygld kobiety. Wikszo pa podczas owulacji, czyli w okresie podnym, jest pogodna, lepiej pracuje, adniej wyglda. Z kolei po owulacji, a wic w okresie niepodnym, ich wosy staj si matowe, oczy zmczone, na skrze pojawiaj si wypryski, a piersi s napite i bolesne.

Metod zaliczan do naturalnych jest stosunek przerywany (Coitus interruptus), ktry polega na wycofaniu prcia z pochwy tu przed wytryskiem nasienia. W przeciwiestwie do innych metod naturalnych nie jest on zwizany z okresow wstrzemiliwoci.

Metoda ta wymaga opanowania i pewnego dowiadczenia u mczyzny oraz umiejtnoci warunkowego odruchu przerywania stosunku. Dlatego te nie powinni jej stosowa mczyni pobudliwi, chwiejni emocjonalnie, ze skonnoci do przedwczesnego wytrysku.

Naley take pamita o tzw. kropelkowaniu polegajcym na wydaleniu niewielkiej iloci plemnikw tu przed wytryskiem nasienia na skutek ekscytacji pciowej. Pewna liczba plemnikw pozostaje rwnie w cewce moczowej, w okolicy napletka oraz odzi po stosunku i moe by wprowadzona do pochwy podczas kolejnego aktu pciowego.

Plemniki te mog spowodowa zapodnienie, dlatego te skuteczno tej antykoncepcji jest bardzo maa. Poza tym u mczyzn moe ona niekiedy prowadzi do nerwic seksualnych, skonnoci do przedwczesnego wytrysku, a z czasem nawet do impotencji. Niekorzystna jest take dla kobiety, bowiem trwale przekrwione narzdy miednicy mniejszej i brak orgazmu (ktry moe by wynikiem stosowania tej metody) mog powodowa ble brzucha, bolesne miesiczki oraz nerwice seksualne. Mimo tych wszystkich wad do tej pory jest to niestety najczciej stosowany rodzaj antykoncepcji w Polsce.