| |
|
Antykoncepcja hormonalna
opracowanie: dr n. med.
Katarzyna Skrzewska
W krajach wysoko rozwinitych antykoncepcja
hormonalna jest drug co do czstoci stosowania (po sterylizacji) metod
zapobiegania ciy.
Skuteczn i - mona powiedzie - nowoczesn metod
antykoncepcyjn wynalazy plemiona Ameryki Poudniowej. Tamtejsze kobiety piy
napary z zi zawierajcych substancje o dziaaniu hormonalnym. Wypada wic
uzna, e Indianie byli prekursorami doustnej tabletki
antykoncepcyjnej.
W historii wspczesnej antykoncepcji mwi si od roku
1897, kiedy to po raz pierwszy Beard i Prenant stwierdzili, i w ciy nie
wystpuje owulacja. Kilka lat pniej Herman i Stein dowiedli, e za ten efekt
odpowiedzialny jest hormon zwany progesteronem, a w roku 1936 Kurzrokowi udaa
si sterylizacja za pomoc samych estrogenw.
Pierwsza doustna tabletka
antykoncepcyjna Enovid 10 zostaa zarejestrowana w Stanach Zjednoczonych w 1960
r., a rok pnej wesza na rynki europejskie.
W XX w. nastpi gwatowny
rozwj antykoncepcji hormonalnej. Cige poszukiwania doprowadziy do powstania
wielu jej metod.
I. Rodzaje rodkw antykoncepcjnych Antykoncepcj hormonaln
mona podzieli na trzy grupy:
1. zoone preparaty doustne (OC - oral
contraceptive)
- metoda jednofazowa
- metoda dwufazowa
- metoda trjfazowa
2. r. oparte na samych progestagenach
- minitabletka gestagenna (mini pill)
- progestageny o przeduonym dziaaniu:
- implanty - iniekcje - wkadka wewntrzmaciczna zawierajca progestagen
(medical IUD) 3. antykoncepcja po stosunku (awaryjna,
post-coital contraceptive)
II. Dwuskadnikowa doustna tabletka antykoncepcyjna Skada si z
ethynyloestradiolu EE (syntetycznego estrogenu) oraz rnych progestagenw
(pochodnych progesteronu).
Podanie tabletki doustnej sprawia, e w
surowicy krwi utrzymuje si stae stenie hormonw sterydowych (estrogenw i
progestagenw). Powoduje to zahamowanie uwalniania gonadotropin przysadkowych
(FSM i LH). W wyniku tego w jajnikach nie dojrzewaj pcherzyki Graafa i nie
dochodzi do uwolnienia komrki jajowej (owulacji). Dodatkowo progestagen, ktry
jest obecny w piguce, ma nastpujce dziaanie:
- wpywa na bon luzow macicy w taki sposb, e przyspiesza przemian jej
struktury, co uniemoliwia zagniedenie si zarodka. Umieszczone tu gruczoy
staj si drobne, znieksztacone, niezdolne do produkowania odpowiedniej iloci
luzu. W tak zmienionej bonie luzowej macicy nie moe zagniedzi si
blastocysta (czyli bardzo wczesne stadium rozwoju zarodka),
- powoduje, e luz szyjkowy jest bardzo zbity, gsty, nieprzepuszczalny dla
plemnikw,
- sprawia, e plemniki nie maj zdolnoci do tworzenia enzymu niezbdnego do
rozpuszczenia otoczki komrki jajowej (akrolizyny), dziki czemu nie dochodzi do
zapodnienia.
Jaki skad?
W zalenoci od skadu doustne rodki
antykoncepcyjne dzieli si na:
- jednofazowe: tabletki o staym skadzie hormonw
sterydowych w caym cyklu zawierajce ethynyloestradiol i progestagen (obydwa
hormony podaje si w takiej samej iloci podczas caego cyklu),
- dwufazowe: w I fazie cyklu - przyjmuje si sam
ethynyloestradiol lub z niewielkim dodatkiem progestagenu, w II fazie -
ethynyloestradiol wraz z progestagenem. Metoda ta obecnie jest sporadycznie
stosowana, gdy czasem moe spowodowa zwikszone prawdopodobiestwo zajcia w
ci i zwikszone ryzyko rozwoju raka trzonu macicy. Nie bdziemy wic jej
omawia.
- trjfazowe: o zmiennym skadzie hormonalnym,
przypominajcym wahania fizjologiczne hormonw w trakcie prawidowego cyklu
miesicznego.
Po pocztkowym zafascynowaniu tabletkami trjfazowymi
(byy bardziej fizjologiczne, nie zmniejszay obfitoci krwawie z odstawienia
hormonw, rzadziej daway plamienia i krwawienia) okazao si, e wiele kobiet
le toleruje te preparaty. Przyczyn jest wiksza sumaryczna dawka
ethynyloestradiolu w porwnaniu z tabletkami jednofazowymi i jednoczenie
mniejsza dawka progestagenw (wyrana przewaga estrogenna tabletki trjfazowej).
Wahania poziomu hormonw nasilaj migrenowe ble gowy i zmiany nastroju, a
take objawy zespou napicia przedmiesiczkowego. Zmienno tabletek powoduje
czstsze bdy w ich zaywaniu. Metoda trjfazowa ma rwnie wikszy wskanik
zawodnoci Pearla, jest wic nieco mniej skuteczna.
Od czego zacz?
Przed rozpoczciem stosowania tabletki
dwuskadnikowej naley:
- przeprowadzi pene badanie ginekologiczne wraz z badaniem piersi i
cytologi,
- zmierzy cinienie ttnicze krwi,
- oceni na podstawie bada laboratoryjnych funkcjonowanie ukadu krzepnicia
i wtroby,
- zbada poziom cholesterolu wraz z jego frakcjami.
Pozwoli to na
wykluczenie przeciwwskaza bezwzgldnych do stosowania doustnej zoonej
antykoncepcji hormonalnej. W roku 1996, na skutek sugestii o potencjalnym
wzrocie czstoci wystpowania chorb zatorowo-zakrzepowych u kobiet
przyjmujcych tabletki antykoncepcyjne, przeciwwskazania bezwzgldne zostay
rozszerzone (szczeglnie dotyczy to kobiet obcionych wywiadem rodzinnym i
palcych papierosy po 35. roku ycia).
Po wykluczeniu przeciwwskaza
moemy dobra konkretn tabletk dla pacjentki wedug jej typu hormonalnego.
Ca populacj kobiet podzielono na trzy typy (tab.):
- estrogenny,
- prawidowy,
- gestagenny.
W zalenoci od typu hormonalnego i siy dziaania
tabletki antykoncepcyjnej istnieje due prawdopodobiestwo uniknicia dziaa
niepodanych przy prawidowym dobraniu preparatu.
Jak stosowa?
- Tabletki jednofazowe podaje si od 1. dnia krwawienia miesicznego, jeeli
kobieta od pocztku brania tabletek bdzie chciaa uchroni si przed
niepodan ci. Natomiast gdy nie jest to tak istotne, mona zacz
przyjmowa tabletki od 5. dnia cyklu miesicznego, jednak z zastosowaniem
dodatkowych metod antykoncepcyjnych przez pierwsze 14 dni.
Po 21
tabletkach robi si 7-dniow przerw, po czym zaczyna si nastpne opakowanie
niezalenie od trwania krwawienia z odstawienia piguki.
- Gdy przyjmujemy tabletki trjfazowe, pierwsze opakowanie zaczynamy zawsze w
1. dniu miesiczki, a nastpnie bierzemy je tak jak jednofazowe.
Gdy zapomnisz pokn tabletk...
Nie wpadaj w panik, tylko
zastosuj jeden z poniszych sposobw, zalenie od sytuacji, w jakiej miao to
miejsce:
- gdy od poprzedniej tabletki nie mino 36 godzin (tj. 12 godzin spnienia),
naley przyj zapomnian piguk i nie obawia si zmniejszenia skutecznoci
antykoncepcyjnej,
- gdy od poprzedniej tabletki mino 36 godzin (ponad 12 godz. spnienia), to
zostawiamy j w opakowaniu, a kolejn przyjmujemy o prawidowej porze. Jednak
przez najblisze 7 dni musimy stosowa dodatkow metod zapobiegania
niepodanej ciy,
- jeeli mino ponad 36 godzin od poprzedniej tabletki, a pominita jest
jedn z 7 ostatnich w opakowaniu, to od razu po zakoczeniu biecego listka
zaczynamy nastpny, bez 7-dniowej przerwy. Pozwoli to na uniknicie wzrostu
prawdopodobiestwa ciy w nastpnym cyklu. Oczywicie, w tym przypadku nie
wystpi krwawienie z odstawienia tabletek (naladujce miesiczk), o czym
pacjentka musi by uprzedzona.
Dlaczego rezygnuj
A 50% kobiet (gwnie modych) rezygnuje
ze stosowania antykoncepcji hormonalnej doustnej w 1. roku jej stosowania.
Przyczyn mog by:
- niepodane efekty kosmetyczne (ojotok, trdzik, hirsutyzm, czyli obfitsze
owosienie, i ysienie),
- wzmoone napicie i bolesno gruczow sutkowych (mastodynia, mastalgia),
- plamienia i krwawienia w trakcie przyjmowania preparatu,
- nudnoci, wymioty,
- ble gowy,
- wtrny brak krwawienia podczas stosowania piguek,
- przyrost masy ciaa,
- strach przed rakiem i chorobami ukadu
sercowo-naczyniowego.
Rezygnacja z tabletek antykoncepcyjnych jest
spowodowana brakiem informacji o wpywie preparatw hormonalnych. Lekarze czsto
nie uprzedzaj o niepodanych objawach (gwnie androgenizacji), ktre s
zwizane z nietolerancj estrogenw, rzadziej progestagenw. Na og przemijaj
one po okoo 2-3 miesicach. Gdy jednak si utrzymuj, naley zmieni preparat
po zuyciu do koca poprzedniego. Tylko w jednym przypadku powinno si
natychmiast odstawi doustn tabletk antykoncepcyjn - jeeli wystpi po niej
pierwszorazowe, silne ble gowy poczone z zaburzeniami widzenia.
Zalety antykoncepcji hormonalnej
Doustne zoone preparaty
antykoncepcyjne maj wiele zalet.
Jeli chodzi o ich dziaanie
antykoncepcyjne, w porwnaniu z innymi rodkami antykoncepcyjnymi s:
- bardzo skuteczne (wskanik Pearla 0,01-0,54),
- wygodne w uyciu (nie wymagaj adnych czynnoci wykonywanych "tu przed"),
- efekt antykoncepcyjny jest odwracalny ju w nastpnym
cyklu
Dziaaj rwnie korzystnie na narzd rodny, wpywajc na cykl
miesiczkowy:
- zmniejszaj obfito krwawie i objawy niedokrwistoci,
- miesiczki s mniej bolesne,
- zmniejszaj objawy zespou napicia przedmiesiczkowego,
- reguluj czas wystpowania i trwania krwawie z odstawienia
hormonw.
Przyczyniaj si rwnie do rzadszego wystpowania takich
stanw chorobowych narzdu rodnego, jak zapalenie przydatkw, torbiele
czynnociowe jajnikw, endometrioza, cia pozamaciczna.
Zapobiegaj
take:
- rakowi endometrium (dzieje si tak ju po roku stosowania OC bez przerwy;
efekt utrzymuje si jeszcze 15 lat po zaprzestaniu stosowania piguek)
- rakowi jajnika (dziaanie ochronne ujawnia si po 5-10 latach od rozpoczcia
stosowania OC, niezalenie od czasu przyjmowania tabletki antykoncepcyjnej. Im
duszy okres stosowania piguki, tym mniejsze ryzyko raka jajnika. Ochrona
utrzymuje si do 15 lat od przerwania OC).
Dziaaj rwnie pozytywnie
na inne narzdy ciaa:
- przyczyniaj si do rzadszego wystpowania agodnych
- nowotworw sutka i zmian dysplastycznych,
- zapobiegaj powstawaniu osteoporozy (efekt jest widoczny po roku stosowania
OC, utrzymuje si 15 lat po zaprzestaniu tej metody),
- niweluj objawy ojotoku i hirsutyzmu,
- wpywaj pozytywnie na przebieg choroby wrzodowej odka i dwunastnicy,
przyczyniaj si do szybszego gojenia si niszy wrzodowej, rzadszych nawrotw i
zaostrze,
- agodz przebieg reumatoidalnego zapalenia staww,
- zmniejszaj objawy zarwno nadczynnoci, jak i niedoczynnoci
tarczycy.
Powikania
Zawsze naley pamita o indywidualnym doborze
tabletki antykoncepcyjnej, kontroli lekarza i przeanalizowaniu wszystkich
moliwych zagroe, powika i korzyci doustnej antykoncepcji
hormonalnej.
Moe si bowiem zdarzy, e mimo starannego doboru tabletki
i kontroli lekarza, po kilku latach przyjmowania dwuskadnikowej tabletki
antykoncepcyjnej wystpi powikania. Mog one dotyczy gwnie:
- ukadu krenia (powikania zatorowo-zakrzepowe, zawa minia sercowego u
palaczek po 35. r.., nadcinienie ttnicze),
- wtroby (kamica pcherzyka ciowego, taczka cholestatyczna, pierwotny
rak wtroby),
- miesiczki (jej wtrny brak, tzw. post-pill amenorrhea), nszyjki
macicy i sutka (nowotwory).
Dwuskadnikowe tabletki antykoncepcyjne nie
powinny by stosowane w nastpujcych przypadkach:
- podczas karmienia piersi,
- przy wystpowaniu otyoci (BMI > 30 kg/m2),
- przy zastawkowych wadach serca, stanach po wszczepieniu sztucznych zastawek
serca,
- przy zaburzeniach krzepliwoci, chorobach zatorowo-zakrzepowe w przeszoci
lub w rodzinie,
- w nowotworach estrogenozalenych,
- w chorobach ukadowych (tocze rumieniowaty trzewny, sklerodermia,
kolagenozy),
- w chorobach psychicznych (zwaszcza psychoza maniakalno-depresyjna),
- w chorobie Leniowskiego-Crohna.
Jednak w takich sytuacjach moemy
wykorzysta doustne metody antykoncepcyjne zawierajce same gestageny.
III. rodki oparte na gestagenach Minitabletka gestagenna
Zawiera minimaln dawk samych progestagenw, najczciej
lewonorgestrelu. Jej dziaanie polega gwnie na zwikszeniu gstoci luzu
szyjkowego. Ale tak maa dawka progestagenu nie jest w stanie zahamowa
owulacji, co przyczynia si do mniejszej skutecznoci tej metody (wskanik
Pearla 0,3-4), zwaszcza u kobiet otyych.
Tabletk gestagenn naley
przyjmowa codziennie w 28-dniowym cyklu, o staej porze, z opnieniem nie
wikszym ni 2-3 godziny, poniewa po 5 godzinach dochodzi do upynnienia luzu
szyjkowego, a powrt efektu nastpuje dopiero po 48 godzinach od przyjcia
tabletki.
Ten rodzaj antykoncepcji ma istotne zalety:
- nie hamuje laktacji,
- daje szybki powrt podnoci,
- jest dobrze tolerowany,
- zmniejsza ryzyko raka sutka, trzonu macicy i jajnika,
- nie wpywa na ryzyko powstawania chorb zatorowo-zakrzepowych,
- nie powoduje zaburze metobolicznych.
Niestety, przyjmowanie
minitabletki antykoncepcyjnej nie jest pozbawione wad. U ok. 44% kobiet
wystpuj nieregularne krwawienia miesiczkowe, plamienia i krwawienia
midzymiesiczne. Czciej dochodzi do bdw owulacji, z czym wie si
powstawanie torbieli czynnociowych jajnikw.
Gestageny o przeduonym dziaaniu (nie podawane doustnie)
Progestageny wstrzykiwane dominiowo Jest to najskuteczniejsza
hormonalna metoda antykoncepcyjna (wskanik Pearla 0,10).
Najczciej
stosowanym preparatem jest octan medroksyprogesteronu (Depo Provera - Upjohn),
podawany dominiowo co 12 tygodni.
Stosunkowo wysokie pocztkowo
stenie progestagenu hamuje uwalnianie FSH i LH, nie dopuszczajc do owulacji.
Dziaa take na wzrost gstoci luzu szyjkowego, powoduje zaburzenia zdolnoci
plemnikw do zapodnienia i zmiany w bonie luzowej macicy (czsto dochodzi do
zaniku endometrium).
Ta bardzo skuteczna i wygodna w uyciu metoda nie
jest popularna. Wie si to przede wszystkim z nie uzasadnionym w tym przypadku
strachem przed nowotworami, zym stosowaniem i niemoliwoci wycofania si z
niej przez 3 miesice dziaania leku. Metoda ta jest zalecana szczeglnie
kobietom z krajw Trzeciego wiata, gdzie ze wzgldu na warunki bytowe i poziom
uwiadomienia stosowanie innych metod jest utrudnione.
S to wszczepiane podskrnie raz na 5-7 lat kapsuki
(6 sztuk jednorazowo) wielkoci zapaki, z ktrych uwalnia si do krwiobiegu
hormon lewonorgestrel. Obecnie dostpny na wiecie jest Norplant. Skuteczno
antykoncepcyjna Norplantu jest rwnie wysoka jak w przypadku Depo Provery
(wskanik Pearla 0,1-0,2).
Dziaanie preparatu jest podobne do
minitabletki gestagennej (wzrost gstoci luzu szyjkowego, zmniejszona zdolno
plemnikw do zapodnienia komrki jajowej, zmiany w endometrium), z tym e
poziom lewonorgestrelu jest stay, przez co dochodzi take do hamowania owulacji
(jajeczkowanie wystpuje u 10% kobiet w pierwszym roku stosowania, z czasem jego
odsetek zwiksza si do 30-75% pod koniec okresu dziaania).
Implanty
progestagenne omijaj wtrob, nie wpywaj na metabolizm, ukad krzepnicia ani
nadcinienie. Prawdopodobnie zapobiegaj nowotworom hormonozalenym, takim jak
rak trzonu macicy, jajnika i sutka, nie zwikszajc jednoczenie naraenia na
osteoporoz.
Specyficznym problemem jest dyskomfort podczas wprowadzania
i usuwania preparatu, a take miejscowy odczyn zapalny lub zanikowy tkanki
podskrnej oraz niekorzystny efekt kosmetyczny. Z tych powodw w 1997 r.
produkcja i dystrybucja Norplantu zostay wstrzymane (zbyt wiele procesw o
odszkodowanie wytaczanych firmie przez kobiety). Poszukuje si innych drg
wprowadzania hormonw do tkanki podskrnej.
Obecnie poszukuje si metod
antykoncepcyjnych omijajcych drog doustn. Prawdopodobnie w przyszoci
bdziemy stosowa hormonalne preparaty w postaci implantw, plastrw, krkw
dopochwowych. Trwaj badania nad tabletk stosowan raz w miesicu i skuteczn
metod hormonaln dla mczyzn. Coraz bardziej prawdopodobne jest stworzenie dla
kobiet szczepionek antykoncepcyjnych, skierowanych przeciwko otoczce
przejrzystej komrki jajowej oraz przeciwko HCG (dziaanie
wczesnoporonne).
Poza tym przeprowadza si prace badawcze takich
hormonalnych rodkw antykoncepcyjnych, jak:
- krki dopochwowe, powoli uwalniajce hormony - gwnie gestageny. Krek
pozostaje w pochwie do 3 miesicy i jest usuwany na maks. 3 godziny dziennie.
Istniej ju prby stosowania krkw zawierajcych estrogeny i progestageny,
np. ethynyloestradiolu i dezogestrelu. S one uywane przez 3 miesice z
tygodniow przerw co 3 tygodnie,
- implanty ulegajce biologicznemu rozkadowi - w przeciwiestwie do Norplantu
nie trzeba ich usuwa,
- wkadki wewntrzmaciczne zawierajce progestageny,
- iniekcje dominiowe estrogenw i progestagenw - raz na 4 tygodnie,
- tabletka o przeduonym dziaaniu, stosowana 2 razy/1 raz w tygodniu -
zapobiega gwnie zagniedeniu zarodka,
- bardziej skuteczna antykoncepcja postkoitalna,
- piguka dla kobiet i mczyzn - bazuje na inhibinie, ktra dziaa zarwno na
powstawanie komrek jajowych, jak i plemnikw,
- antykoncepcja hormonalna w spraju aplikowanym do nosa - zawiera niewielk
dawk estrogenw i progestagenw,
- plastry uwalniajce hormony (estrogeny + progestageny), przyklejane na skr
- dziaaj okoo tygodnia.
Kobieta moe korzysta z rnych rodkw
antykoncepcyjnych. Wyboru okrelonej metody dokonuj osoby o rnym
wiatopogldzie, przekonaniach religijnych i planach rodzinnych. Zadaniem
lekarza jest przedstawienie mechanizmw dziaania, skutecznoci oraz korzyci
tych metod, bez pomijania objaww niepodanych i moliwych powika. Chodzi tu
o rzeteln informacj i pomoc, ostateczna decyzja naley bowiem do osb
zainteresowanych, czyli kobiety i jej partnera.
Sowniczek
- progesteron - naturalny hormon eski produkowany
gwnie przez ciako te po owulacji
- progestagen - syntetyczna pochodna progesteronu
naladujca jego dziaanie
- estrogeny - naturalne hormony eskie produkowane
przez jajniki kobiety
- vethynyloestradiol (EE) - syntetyczny estrogen
- lewonorgestrel - jeden z progestagenw,
progestagen II generacji
- pcherzyki Graafa - wytwarzaj si w nich i
dojrzewaj komrki jajowe, ktre nastpnie uwalniaj si i przedostaj si do
jajowodw, gdzie mog ulec zapodnieniu
- gonadotropiny przysadkowe (LH, FSH) - hormony
glikoproteinowe wydzielane przez przysadk mzgow stymulujce wzrost i
dojrzewanie pcherzykw Graafa i jednoczenie produkcj estrogenw i
progesteronu w jajnikach
- owulacja - uwolnienie komrki jajowej z
pcherzykw Graafa
Antykoncepcja hormonalna dla mczyzn
Od 1980 r. pod egid
WHO trwaj badania nad metod antykoncepcji hormonalnej dla mczyzn. Metoda ta
jest oparta na hamowaniu ukadu rozrodczego mczyzny (podwzgrze, przysadka,
jdro) przez testosteron i jednoczenym powodowaniu azoospermii (braku plemnikw
w nasieniu).
Proponowane pocztkowo due dawki testosteronu powodoway
efekt farmakologicznej kastracji, skutecznie zapobiegajc niepodanej ciy,
wywoujc niezdolno mczyzny do odbywania stosunkw pciowych. Natomiast
niskie dawki testosteronu niewystarczajco hamoway spermatogenez (tworzenie
si plemnikw). Natomiast poczenie testosteronu z progestagenem III generacji
(dezogestrelem) okazao si skuteczne antykoncepcyjnie i nie powodowao dziaa
niepodanych.
Obecnie zalecana kombinacja to 200 ng enanthanu,
testosteronu podawanego 1 raz w tygodniu dominiowo, oraz przyjmowanie
codziennie doustnie 150 g dezogestrelu. Cykl antykoncepcyjny trwa 6 miesicy,
ale podno powraca dopiero 4 miesice od zaprzestania przyjmowania
preparatu.
Przeciwwskazania bezwzgldne
Nie wolno rozpoczyna
stosowania preparatw hormonalnej antykoncepcji u kobiet:
- w ciy,
- z chorobami ukadu krenia (obecnie lub w wywiadzie), takimi jak:
- choroba zatorowo-zakrzepowa,
- cikie nadcinienie ttnicze (RR > 160/100 mm Hg),
- choroba niedokrwienna serca,
- zaburzenia wykrzepiania,
- hiperlipoproteinemia
- gdy w rodzinie wystpuj choroby ukadu sercowo-
- aczyniowego (szczeglnie zatorowo-zakrzepowe), mogce mie zwizek z
dziaaniem hormonw sterydowych,
- po ukoczeniu 35. roku ycia, jeeli jednoczenie pal wicej ni 10
papierosw dziennie, a po 40. r.. - ponad 5 papierosw dziennie (przyjmowanie
tabletki zwiksza u palaczek ryzyko wystpienia zawau minia sercowego ponad
6-krotnie),
- z marskoci wtroby, jej stuszczeniem, czynnym wirusowym zapaleniem
wtroby i innymi cikimi jej chorobami,
- z nie zdiagnozowanymi krwawieniami z drg rodnych,
- chorujcych na nowotwory hormonozalene (rak sutka, trzonu macicy, jajnika,
odbytnicy, czerniak),
- otyych,
- z porfiri,
- dugotrwale unieruchomionych.
Leki immunosupresyjne a przebieg ciy
Z doniesie
opublikowanych "American Journal of Gastroenterology" wynika, e u kobiet,
ktrych partner by leczony z powodu schorzenia jelit 6 merkaptopuryn (6-MP),
czciej wystpuj poronienia lub dziecko ma wad wrodzon. 6-MP to lek
stosowany przede wszystkim w leczeniu biaaczek, ale podaje si go te pacjentom
z chorobami jelit o podou immunologicznym, np. chorob Crohna czy
wrzodziejcym zapaleniem jelita grubego. Dotychczas uwaano, e leki tego typu,
czyli immunosupresyjne, mog mie niekorzystny wpyw na przebieg ciy, gdy
przyjmuje je matka.
Dr Ramona Rajapakse z zespoem badaczy z Nowego Jorku
przeprowadzili badania, majce na celu ustalenie, czy leczenie 6-MP mczyzny w
cigu ostatnich 3 miesicy przed zapodnieniem partnerki nie wpywa
niekorzystnie na pd i przebieg ciy. Zbadano przebieg 50 ci, gdzie 23 ojcw
miao zapalenie jelita o podou immunologicznym i przyjmowao 6-MP oraz 90
ci, w ktrych 34 ojcw chorowao na przewleke zapalenie jelita o podou
immunologicznym, ale nie byli oni leczeni 6-MP.
Spord 13 ci, w
ktrych ojciec dziecka by leczony w cigu ostatnich 3 miesicy 6-MP, w 4
wystpiy powikania. Dwa z nich zakoczyy si poronieniem, w jednej pd mia
wady koczyn i czaszki, 1 dziecko urodzio si z wad (brak kciuka). Dla
porwnania - wrd 90 ci z ojcw nie zaywajcych 6-MP powikania wystpiy
tylko w 2 przypadkach i nie stwierdzono adnej wady rozwojowej u
dzieci.
Wynika z tego, e ryzyko wady rozwojowej podu lub poronienia
(ktre czsto jest spowodowane cik wad embrionu lub podu) gdy ojciec
dziecka by leczony 6-MP, wynosi 15,3%, a w populacji oglnej - 3%. Poniewa
produkcja spermy trwa (do cakowitego "odnowienia") okoo 70-85 dni,
przyjmowanie przez mczyzn 6 merkaptopuryny w cigu 90 dni przed zapodnieniem
moe powodowa zmiany w chromosomach plemnikw.
Palenie w ciy
Powszechnie wiadomo, e palenie papierosw
przez kobiet ciarn ma niekorzystny wpyw na pd. Statystyki pokazuj, e u
kobiet palcych czciej dochodzi do poronie, ponadto dzieci matek palcych
maj nisk wag urodzeniow i niedobr wzrostu.
Ostatnie badania,
przeprowadzone przez zesp badaczy z Centrum Genetyki Czowieka Uniwersytetu w
Bostonie i opublikowane w "Prenatal Diagnosis" daj podstawy, by sdzi, e
palenie przez kobiet ciarn zwiksza ryzyko zachorowania dziecka na raka w
pniejszym yciu. Pd w onie matki palcej "kpie si" w subtancjach
rakotwrczych. W pynie owodniowym otaczajcym pd stwierdzono obecno NNLA -
swoistego karcynogenu pochodzcego z papierosw. W badaniu, ktre objo 51
kobiet w ciy, znaleziono go w pynie owodniowym a u 53% ciarnych palcych
(dla porwnania - u kobiet niepalcych odsetek ten wynosi 7%).
Picie herbaty a gsto koci
Opublikowane w "American
Journal of Clinical Nutrition" doniesienie potwierdza moliwy korzystny wpyw
picia herbaty na gsto mineraw tkanki kostnej w podeszym wieku. Badania
nawykw dietetycznych kobiet w wieku 67-76 lat, przeprowadzone w latach
1991-1995 w Cambridge, wykazay wiksz gsto mineraw tkanki kostnej
krgosupa u pijcych herbat, ni u niepijcych. Zaleno ta nie dotyczya
szyjki koci udowej, czyli miejsca gronych zama u starszych ludzi. Kobiety,
ktre pij herbat z mlekiem miay wysz gsto mineraw w czci koci
udowej zwanej krtarzem wikszym, ale nie w szyjce.
Komentujcy te
obserwacje dr Rosenbloom radzi wic, by osoby lubice herbat piy j, gdy
prawdopodobnie izoflawonoidy w niej zawarte pomagaj w zapobieganiu
osteoporozie. Nie jest to jednak wystarczajca profilaktyka. Nadal obowizuje
odpowiednie zaopatrywanie organizmu w wap i witamin D, unikanie palenia
papierosw, nadmiaru alkoholu i kawy, aktywno fizyczna.
| Cechy charakterystyczne kobiet o rnym typie
hormonalnym |
| |
KOBIETY ESTROGENNE |
KOBIETY GESTAGENNE |
| wygld zewntrzny |
bardzo kobiecy |
mski |
| budowa ciaa |
drobna |
rednia, mskie proporcje |
| gruczoy sutkowe |
due, okrge, przeronite |
mae, paskie |
| wosy |
suche |
tuste |
| skra |
sucha |
tusta, ze skonnoci do zmian trdzikowych |
| zesp napicia przedmiesiczkowego |
nasilony:
- nerwowo, paczliwo
- wzmoone napicie i bolesno
sutkw
- migrenowe ble gowy |
agodny:
- depresje
- ble podbrzusza |
cykl miesiczny
- dugo cyklu
- dugo krwawienia
-
obfito
- bolesno |
< 28 dni (r. 21-25)
5-7 dni
obfite
bolesne |
> 32 dni (r. 32-36), czsto wtrny brak miesiczki
2-4
dni
skpe
niebolesne |
| wydzielina z pochwy |
obfita |
skpa - trudnoci we wspyciu |
| macica |
przerost minia macicy, skonno do miniakw |
niedorozwj macicy |
| inne |
ylaki |
kurcze ydek |
| tolerancja ciy |
nasilone nudnoci i wymioty |
duy przyrost masy ciaa | |
|
|
|
Kobiety s po to by Je kocha a nie by Je rozumie :) |
|
|
|
