Makuci pac droej...

Prawe jest dobre i suszne. Prawy czowiek nigdy nie skamie, mona na nim polega. Lewe zawsze kojarzyo si z czym gorszym, mniej wartociowym. Wystarczy przypomnie - niezrozumiae dla leworcznych - powiedzenia „wsta lew nog”, „mie dwie lewe rce” czy „lewe interesy”. I chocia leworczni nie myl o sobie w kategoriach odmiennoci, wiat wok nich cigle prbuje im wmwi, e odbiegaj od normy.

Tymczasem to najwiksza mniejszo na wiecie. Pono 10% caej populacji na ziemi to makuci. 24-letnia Magdalena Berg z Otwocka pracuje w dziale bazy danych jednej z firm kosmetycznych. Leworczno odziedziczya po dziadku i tacie. - Wszystko robi lew rk. Tylko biegi w samochodzie zmieniam praw - mieje si. I opowiada: - Najgorsze dla wszystkich leworcznych s brudzce dugopisy. Wszystko, co napisz, po chwili rozciera si na lewej doni. Trudno mi te, kiedy co przepisuj, bo zasaniam sobie gr tekstu.

Czowiek nie staje si leworczny z dnia na dzie. Przez lata przyzwyczaja si do funkcjonowania w „odwrconym wiecie”. I zawsze umiecha si do siebie, gdy po raz kolejny kto zauwaa, e nie trzyma dugopisu w prawej rce, i ze zdziwion min pyta: „Jeste leworczny?”. Wieki temu leworczno przypisywano magom, czarownicom i samemu diabu, ktry pono chrzci swoich wyznawcw lew rk! Leworczno bywaa kluczowym dowodem w sprawach o herezje, a uczeni w XVI w. gosili, e jest anomali anatomiczn, zjawiskiem wystpujcym wrd chorych umysowo i kryminalistw.

Jednak sami leworczni maj prawo czu si dumni. Natura bowiem z miejsca zakwalifikowaa ich do elitarnego klubu. Tego samego, w ktrym byli Leonardo da Vinci, Napoleon Bonaparte, Charlie Chaplin i seksowna Marilyn Monroe. Bycie makutem nie przeszkodzio namalowa „Ostatniej wieczerzy” czy zawojowa p Europy. Teraz jednak leworczni coraz goniej mwi o swoich problemach. 13 sierpnia obchodz wito Leworcznych. Od 1992 r. organizuje je wiatowa organizacja Klub Makutw z siedzib w Wielkiej Brytanii. Co roku spotykaj si na wiecu w londyskiej dzielnicy Soho. Mwi, e Soho to dzielnica przyjazna. Przy Brewer Street 57 dziaa jeden z nielicznych sklepw dla makutw. Od 35 lat mog w nim kupi potrzebne do ycia przedmioty - od noyczek po otwieracz do puszek i klawiatur do komputera.

Traktowani na lewo

Rodzice do niedawna robili dosownie wszystko, eby oduczy pociechy sigania po yk czy kredk lew rczk. Na jednym z forw internetowych kto napisa, e najwikszym problemem leworcznych dzieci s doroli, ktrzy uznaj to za problem. Co w tym jest, skoro na rynku wydawniczym znajduje si peno publikacji przedstawiajcych leworczno jako powd nieprawidowego rozwoju psychoruchowego i trudnoci z nauk, jako zagroenie, bo przecie bez fachowej pomocy dziecko moe nabra zych nawykw.

Lekarzom i terapeutom nie mona oczywicie zarzuci niewiedzy i braku chci, lecz doroli leworczni dziwnie patrz na te wszystkie poradniki. Bo tak naprawd dla makutw najlepszym nauczycielem jest ycie. Na szczcie skoczyy si czasy, kiedy rodzice i szkoa dostawali gsiej skrki na sam myl o skonnoci dziecka do leworcznoci. Starsze pokolenia (chocia zdarzaj si te 20-, 30-latkowie) na si byy przestawiane na praw rk. - Czsto rodzice wyrzdzaj dziecku olbrzymi krzywd, ktra trwa potem latami. Dorosy czowiek moe mie potem problemy: lewa rka nie zostaa wytrenowana, a prawa nie jest dostatecznie sprawna - mwi psycholog Marzenna Piekarska. - A i tak w swojej pracy spotkaam ju rodzicw, ktrzy lew rk synka czy creczki przywizywali mocno do tuowia. Czysta gupota!

- Leworczno nie jest objawem adnej choroby - dodaje pediatra, Dariusz Grunszfeld. - Przeciwnie, dzieci leworczne, korzystajc z uruchomienia drugiej pkuli mzgu, mog z czasem okaza si szczeglnie uzdolnione. Chodzi o zdolnoci artystyczne i lepsze kojarzenie przestrzenne. Rodzice mog jedynie namawia dziecko do posugiwania si obiema rkami, ale nigdy jedn kosztem drugiej. Majc obie rce jednakowo sprawne, mona si spodziewa, e wsppraca midzy pkulami bdzie jeszcze lepsza.

Ktry kciuk ssa

Osoba leworczna to taka, u ktrej dominuje prawa pkula. Leworczno to najbardziej widoczny objaw. Ale to samo dotyczy czsto innych organw: oka, ucha czy nogi. Bywa wic, e makut przykada zegarek do lewego ucha. Z bada ultrasonograficznych wynika, e okoo 10% dzieci ssie w onie matki lewy kciuk. To najpewniej efekt dziaania testosteronu na mzg. Hormon ten hamuje prawdopodobnie rozwj lewej pkuli, a tym samym intensyfikuje rozwj prawej. Kolejna koncepcja wskazuje na geny. Cho 80% leworcznych dzieci ma praworcznych rodzicw, prawdopodobiestwo urodzenia takiego dziecka, gdy oboje rodzice s leworczni, wynosi a 46%.

- Skoro leworczno nie jest wad, po co sugerowa nawet, e jest dziedziczona genetycznie? Makuci i tak przez lata byli wytykani palcami, a rodzice bili po rkach leworczne dzieci. Zreszt wszystko, co dotyczy ludzi, to genetyka - przekonuje prof. Anna Dobrzaska z Centrum Zdrowia Dziecka, krajowy konsultant w dziedzinie pediatrii. - Nie ma adnej pewnoci, czy z mamy i taty makuta urodzi si leworczne dziecko. adnej prostej zalenoci tu nie ma. To zupenie jak z kolorem wosw - ciemni rodzice mog wyda na wiat rudzielca.

Ale istnieje te termin patologiczna leworczno. Wspomina o niej jako pierwszy neuropsycholog Paul Satz. W okresie prenatalnym czy podczas porodu moe doj do uszkodzenia, na skutek niedotlenienia albo wylewu, wkna neuronw ruchowych. Gdy dotyczy to lewej czci mzgu, prawa pkula bierze wicej zada na siebie. M.in. te zwizane z motoryk i mow. I w efekcie na wiat przychodzi leworczne dziecko. - Do niedawna uwaano, e do szstego roku ycia sprawa jest pynna - mwi psycholog Marzenna Piekarska. - I pewnie std bray si prby rwnania do wikszoci. Nigdy jednak nie moe to by samodzielna decyzja rodzicw. Dziecko musi zbada psycholog, ktry wemie pod uwag moliwoci intelektualne dziecka. Jeli nie s one zbyt due, to o dostosowywaniu do prawej rki nie ma mowy.

Osoby leworczne mog mie spore problemy z nauk pisania. Bywa, e z wiekiem wcale nie idzie im atwiej. S pary cyfr i liter, ktre rni si tylko kierunkiem pisania. Na przykad: 6 - 9, u - n, p - b. - Czsto nauczyciele nie wiedz, jak postpowa z leworcznym uczniem - tumaczy Marzenna Piekarska. - Przy nauce pisania nie potrafi prowadzi rczk dziecka. Ucze zawsze ma problemy z rwnym narysowaniem szlaczka, a stawianie pierwszych literek idzie mu opornie.

Z lewej strony ycia

Leworeczni.pl to pierwszy w Polsce serwis stworzony z myl o makutach. „Czy zdajecie sobie spraw, e uywajc narzdzi dla praworcznych, jestemy naraeni w zwikszonym stopniu na wszelkiego rodzaju kontuzje? Wygldamy bardzo nieporadnie, uywajc przedmiotw, ktre zostay stworzone dla ludzi uywajcych prawej rki”, grzmi autorzy serwisu. Ciko im posugiwa si noyczkami, otwieraczem do konserw, kroi chleb (praworczni zawsze podkrelaj, e ta czynno wyglda u makutw najdziwniej), trzyma n w prawej rce, wbija gwodzie. Na uywanie pira mao ktry leworczny moe sobie pozwoli.

Duo makutw ma te problem z kierunkami, mysz od komputera, aparatem fotograficznym. miesznie wyglda wsiadanie na rower od prawej strony, bo najpierw trzeba przerzuci lew nog (dlaczego nka do oparcia roweru zawsze jest po lewej stronie, a nie po prawej?). Dochodz do tego jeszcze osobiste nawyki: - Kiedy id z kim ulic, musz by po jego lewej stronie. Gdy jestem po prawej stronie rozmwcy, wydaje mi si, e co mi zagraa - mwi Paulina Misiewicz, ktra leworczno odziedziczya po mamie. Mama, jeszcze z pokolenia przestawianego na si, od dziecka pisze praw rk, a wikszo czynnoci potrafi wykona obiema rkami. -

Kromki chleba ukrojone przeze mnie zawsze maj odwrotny ksztat ni ukrojone przez kogo praworcznego. Ziemniaki skrobi od siebie - mwi Magda Berg. Ale za nic na wiecie nie chciaaby by praworczna. Jej zdaniem, leworczni s bardziej kreatywni i maj wicej zdolnoci artystycznych. - Mj dziadek jest malarzem, ale cho leworczny, maluje obiema rkami. Tata jest fotografem i robi pikne zdjcia, a ja skoczyam kurs wizau. Magda na pytanie, co zrobi, jeli jej dzieci rwnie urodz si leworczne, umiecha si. - Na pewno nie bd ich przestawia na praw rk. Nawet wolaabym leworczne dzieci, bo moe bd zdolniejsze ni reszta i zostan artystami.

Paulina Misiewicz przez dziesi lat graa na fortepianie, skoczya szko muzyczn. - Dziki mudnym wiczeniom na instrumencie moja prawa rka jest silniejsza ni u innych leworcznych - mwi. I wylicza: - Nigdy nie miaam problemu z noyczkami, bo trzymam je w prawej rce. Chocia podczas pisania na klawiaturze moja lewa rka pracuje dwa razy szybciej ni prawa i naciska wicej klawiszy. A najbardziej nie lubi, gdy kto co do mnie rzuca, bo jeszcze nigdy nie udao mi si czego zapa praw rk.

O ile rodzice Michaa Kality, chemika, nie mieli nic przeciwko jego leworcznoci, o tyle jego modszego brata, Jacka (reprezentanta Polski w brydu sportowym!), prbowali przestawi na praw rk. Uwaali, e Jacek mapuje starszego brata. Dwa czy trzy lata trwaa bezskuteczna walka o pisanie praw rk. Kiedy wraca po szkole do domu, mama pytaa, ktr rk pisa na lekcjach. Jeli dowiadywaa si, e lew, wyrywaa kartki z zeszytu i kazaa pisa od nowa praw rk. - Przy uprawianiu sportw posugiwaem si lew rk. Rakietk pingpongow, szabl trzymaem zawsze w lewej - opowiada Micha. - Waciwie mam tylko jeden problem - nie mog pisa wiecznym pirem. Rozmazuje si, jeeli nie wyschnie. Ale w pracy, przy specjalistycznej aparaturze nie ma ju wikszych problemw.

Duym uatwieniem dla leworcznych s internetowe sklepy dla makutw. Jest tam wszystko: noyczki, sekatory, klawiatury i wymarzone niebrudzce pira. Problem w tym, e wikszo jest drosza od praworcznego oryginau. Na przykad miarka dla leworcznych kosztuje, bagatela, 110 z. Praworczni mog j kupi ju za 5 z. Albo klawiatura dla leworcznych za 450 z. Praworczny, zupenie solidny odpowiednik kosztuje 30 z. Zadowoleni mog te by bywalcy sklepw muzycznych, chocia gitary dla leworcznych kosztuj o 5-10% wicej ni normalne i ich wybr jest o wiele mniejszy. Czy takich udogodnie bdzie wicej? Moe nie bdzie jak na Wyspach Brytyjskich, gdzie obowizuje ruch lewostronny (ciekawostk jest, e lew rk posuguj si angielska krlowa Elbieta II, ksi Karol i ksi William), ale leworczni w Polsce przecie a tak wiele nie wymagaj.

Na internetowych forach dla leworcznych peno jest wypowiedzi w stylu: „Niedawno usyszaam, e 13 sierpnia jest dniem leworcznych. Cieszy si czy co? Jestem leworczna, ale okropnie denerwuj mnie narzekania lewusw, jaki ten wiat jest okropny, bo zdominowany przez praworcznych, a my, biedne lewe uczki, jestemy dyskryminowani przez te wszystkie prawe noyczki i skrzynie biegw po prawej stronie... Do cholery cikiej, a moe wanie to, e bez problemw radzimy sobie z urzdzeniami praworcznymi, to nasza przewaga? Moe na tym polega nasza wysza inteligencja, e czasem musimy posugiwa si sprawnie praw rk, cho to dla nas nienaturalne”.

Leworczny atut

Leworczny siatkarz w polu zagrywki czy w ataku bywa nie do zatrzymania. Zdezorientowani praworczni nie wiedz, jak si zachowa. - Jestem lekarzem od 40 lat, miaem wielu leworcznych kolegw i nikt ich nigdy gorzej nie traktowa - mwi prof. Jerzy Jurkiewicz, neurochirurg. - Bycie leworcznym w niczym nie przeszkadza. Na pewno nie ma wpywu na poziom inteligencji. Zreszt leworczni powinni zacz o sobie myle jak o szczciarzach, ktrzy dostali dar od losu. Znacznie lepiej przechodz rekonwalescencj po udarach ni osoby praworczne. Leworczni zostali lepiej zabezpieczeni przez natur. Na przykad po uszkodzeniu jakiego orodka w jednej pkuli, atwiej idzie im „przeczanie si” na drug pkul.

Piotr Bikont, reyser i publicysta, przyjaciel Roberta Makowicza, z ktrym wydaje ksiki kulinarne, w jednym ze swoich felietonw napisa: „Moim marzeniem jest spotka kiedy kelnera pci dowolnej, ktry zauwayby moje kalectwo i wycign jakie wnioski. eby zobaczywszy, jak sigam lew rk po serwetk, szklank czy widelec, yk do zupy pooy ju po lewej stronie, przestawi kieliszek, surwk, pieczywo. Ale nie zdarzyo mi si to nigdy, nawet z widelczykiem do ciasta. Ale tak w ogle, to da si jako przey”. Czyli przey si da, trzeba tylko troch wicej wyobrani i tolerancji ze strony „normalnych”. To tylko mit, e makuci s gorsi i sabsi.

Sprawd dziecko

Na dominacj rki - dziecko dostaje dwa zadania: nawlec na sznurek okoo 30 koralikw rnych ksztatw i obrysowa szablon kota. Obserwuj, ktr rk to robi. Na dominacj oka - dziecko dostaje do rki kalejdoskop. Ktrym okiem zaglda do rodka? Na dominacj nogi - popro dziecko, by skakao na jednej nodze lub kopao kocyk. Ktr nog lepiej mu wychodzi?

Synni leworczni

za granic: Pierce Brosnan, Marilyn Monroe, Tom Cruise, Nicole Kidman, Juliusz Cezar, Tomasz Jefferson, Napoleon Bonaparte, Paul McCartney, Pele, Kurt Cobain, Sting, Leonardo da Vinci, Aleksander Wielki, Mark Twain, Robert de Niro, Benjamin Franklin, Jimi Hendrix, Bill Clinton, Keanu Reeves, Whoopi Goldberg, Bob Dylan, Fryderyk Nietzsche, Charlie Chaplin, Greta Garbo, Joanna d'Arc, Ludwig van Beethoven, David Bowie, Phil Collins, George Michael, Robert Plant, Bruce Willis, Bill Gates,

w Polsce:, Kaja Paschalska, Joanna Brodzik, Jerzy Pilch, Piotr Bikont, Agnieszka Wagner, Katarzyna Glinka.

:: tekst pochodzi z serwisu kiosk.onet.pl