| |
|
Antykoncepcja z wkadk
artyku dr.
n. med. Katarzyny Skrzewskiej
Wkadka wewntrzmaciczna jest
skuteczn metod antykoncepcji. Statystycznie w cigu roku tylko jedna na sto
kobiet stosujcych t metod zajdzie w ci.
Ju staroytni...
Historia stosowania antykoncepcji
domacicznej siga staroytnoci. Ju ponad 2500 lat temu Hipokrates umieszcza w
macicy krki z rnych materiaw: drewna, szka, koci soniowej czy zota, w
redniowieczu za Avicenna proponowa w celach antykoncepcyjnych wkadki z
miedzi, korzeni mandragory i z omiornicy. Pierwsza z nowoczesnych wkadek
wewntrzmacicznych zostaa wykonana w Niemczech w 1909 roku przez Richtera i
skadaa si z piercienia wykonanego z jedwabnej nici lub katgutu. Za ojca
antykoncepcji domacicznej jest uwaany jednake Ernst Grafenberg, ktry w latach
1928-30 poczy jedwabn ni ze srebrnym lub zotym drutem, tworzc tzw.
piercienie (gwiazdy) Grafenberga. Nie znalazy one powszechnego uznania,
poniewa zaczy pojawia si doniesienia o zakaeniach, ktre miay one
powodowa. Dopiero od lat 60., kiedy to zaczto stosowa tworzywa sztuczne,
nastpi wzrost zainteresowania wkadk domaciczn, a jako metoda
antykoncepcyjna zostaa zatwierdzona przez rodowisko lekarskie w 1962
roku.
Jak wyglda wkadka
Wkadka wewntrzmaciczna to plastikowa
ksztatka, ktr zakada si do jamy macicy, aby zapobiec niepodanej ciy.
Jako rodek antykoncepcyjny dziaa przez 5-7 lat (okres ten jest podany na
ulotce).
Produkuje si rne rodzaje wkadek. Najczciej s one wykonane
z polichlorku winylu lub innych obojtnych dla organizmu ludzkiego tworzyw
sztucznych o duej elastycznoci, a jednoczenie zdolnoci zachowania nadanego
ksztatu przypominajcego zwykle liter T. W celu zwikszenia skutecznoci
antykoncepcyjnej wkadki zawieraj dodatkowo jony metali: miedzi, srebra, zota
i platyny.
W ostatnich latach opracowano wkadk wewntrzmaciczn
hormonalnie czynn zawierajc syntetyczn pochodn progesteronu, hormonu
produkowanego przez ciako te jajnika po owulacji - lewonorgestrel: Mirena. Z
kapsuki stanowicej rami podune wkadki uwalnia si codziennie hormon, ktry
wzmacnia jej dziaanie antykoncepcyjne przez powodowanie zmian zanikowych w
bonie luzowej macicy (endometrium) i znaczne zwikszenie gstoci luzu
szyjkowego, a jednoczenie zmniejsza dziaania niepodane i
powikania.
Przyszoci wkadek wewntrzmacicznych s wkadki typu Flexi
Gard, zbudowane na innej zasadzie, w ktrych nitka jest wszczepiona w dno
macicy, a na niej s zawieszone pojemniczki uwalniajce mied. Brak ramion
poprzecznych w tego rodzaju wkadce zmniejsza ble, krwawienia i skurcze
macicy.
Uniemoliwi zapodnienie
Uwaa si, e gwnym mechanizmem
dziaania wkadki wewntrzmacicznej jest uniemoliwienie zapodnienia w wyniku
wspdziaania kilku czynnikw. Wkadka umieszczona w jamie macicy stwarza
bowiem liczne przeszkody na drodze plemnika do komrki jajowej, jak te w
transporcie i zagniedeniu si zarodka. Pierwsz trudnoci do pokonania jest
wzrost gstoci luzu szyjkowego wywoany nie tylko dranicym dziaaniem samej
wkadki, ale rwnie jonw miedzi i hormonw na gruczoy szyjki macicy
produkujce luz. Oprcz tego jako reakcja na ciao obce pojawiaj si w luzie
krwinki biae, czyli leukocyty, ktrych zadaniem jest niszczenie bakterii i
wirusw, a w tym przypadku plemnikw.
Kolejnymi przeszkodami s
upoledzenie ruchliwoci plemnikw w wyniku dziaania plemnikobjczego jonw
miedzi oraz uniemoliwienie plemnikom wejcia do jajowodw, gdy ramiona
poprzeczne wkadki stanowi w tym wypadku barier mechaniczn.
Wkadka
wewntrzmaciczna powoduje te zmiany w endometrium przypominajce stan zapalny
utrudniajce zagniedenie zarodka. W wyniku reakcji obronnej na ciao obce
pojawiaj si leukocyty, makrofagi (komrki pochaniajce i niszczce bakterie)
i limfocyty (komrki stanu zapalnego), ktre powoduj zmian struktury
endometrium uniemoliwiajc zagniedenie si zapodnionej komrki
jajowej.
W pocztkowej fazie po zaoeniu wkadki moliwe jest jej
dziaanie wczesnoporonne, kiedy z powodu niedostatecznego jeszcze wyksztacenia
opisanych czynnikw moe doj do zagniedenia zarodka. Wwczas jednak
dranice dziaanie samej wkadki, bdcej ciaem obcym w macicy, jak rwnie
zwikszona produkcja prostaglandyn (czynnikw wywoujcych m.in. skurcze) oraz
toksyczne dziaanie jonw miedzi na zapodnion komrk jajow i ciako te,
powoduj zwikszon kurczliwo jajowodw i miniwki macicy, doprowadzajc do
wydalenia obumarego zarodka.
Dodatkowym mechanizmem dziaania wkadki
jest dziaanie "ratunkowe" po stosunku bez zabezpieczenia, ktrego efektem moga
by cia: zaoenie wkadki do piciu dni po owulacji, niezalenie od liczby
stosunkw pciowych w danym cyklu miesiczkowym, powoduje obumarcie zapodnionej
komrki jajowej przed jej zagniedeniem (dziaanie jonw miedzi) oraz jej
wydalenie wskutek silnych skurczw miniwki macicy.
Dla kogo wkadka
Na wiecie ten rodzaj antykoncepcji stosuje
obecnie okoo 5% kobiet w wieku rozrodczym, z tej liczby prawie 75% przypada na
mieszkanki Chin.
W Polsce jeszcze do niedawna wkadk wybierao okoo 8%
decydujcych si na antykoncepcj kobiet, jednake w ostatnich latach ich
odsetek zmniejszy si do 5-6%.
Przed zaoeniem wkadki
wewntrzmacicznej przeprowadza si dokadny wywiad z pacjentk oraz wykonuje
pene badanie ginekologiczne, cznie z pobraniem materiau do badania
cytologicznego i czystoci pochwy, a take USG przezpochwowe narzdu rodnego.
Pozwala to na wykluczenie bezwzgldnych przeciwwskaza.
Antykoncepcj za
pomoc wkadki wewntrzmacicznej mog stosowa przede wszystkim te kobiety,
ktre skoczyy 30 lat, ju rodziy, nie maj zaburze miesiczkowania i
bolesnych miesiczek i s w staym zwizku. Nie zaleca si jej kobietom modym,
ktre jeszcze nie maj potomstwa i staego partnera.
Zakada j lekarz
ginekolog w 3-4 dniu krwawienia miesicznego, gdy ujcie wewntrzne szyjki
macicy jest rozwarte i nie ma koniecznoci jego rozszerzania. Jednoczenie
kurczliwo macicy i krwawienie nie s ju na tyle silne, aby doszo do
wydalenia wkadki z jamy macicy. Oczywicie, jak kady zabieg ginekologiczny,
tak i ten musi odbywa si z zachowaniem wszelkich zasad aseptyki i antyseptyki,
w warunkach sterylnych. Nitki wkadki lekarz przycina tak, aby kobieta moga
sama co miesic po krwawieniu miesiczkowym stwierdzi ich obecno i zauway
ewentualne zmiany w dugoci czy te pooeniu wiadczce o przemieszczeniu
wkadki i zmniejszeniu si jej skutecznoci antykoncepcyjnej. Nitki zbyt krtkie
oprcz problemw z kontrol wkadki mog dodatkowo powodowa bl u partnera
podczas stosunku. Usunicie wkadki po zakoczeniu okresu jej dziaania jest
zabiegiem prostym i bezbolesnym, ktry wykonuje si podczas miesiczki.
Moliwe komplikacje
Po zaoeniu wkadki przez 1-3 miesice
mog przejciowo wystpowa ble podbrzusza i okolicy krzyowej, obfitsze
miesiczki i plamienia midzymiesiczkowe jako reakcja macicy na ciao obce.
Rzadszymi powikaniami s: przebicie macicy podczas zakadania, przemieszczenie
wkadki i ewentualne przedostanie si jej do jamy otrzewnej, zapalenie narzdw
miednicy mniejszej (jajowodw, jajnikw) oraz cia pozamaciczna. Na pierwsz
wizyt kontroln naley zgosi si po dwch tygodniach od zaoenia wkadki, a
kolejne badania powinny odbywa si dwa razy w roku. Jeeli jednak kobieta
odczuwa silne ble w dole brzucha, ma upawy lub gorczk, powinna natychmiast
uda si do ginekologa.
Wkadka a cia
Czy wkadka powinna by usunita po
stwierdzeniu ciy? Z praktyki wynika, e pozostawienie wkadki w jamie macicy,
aby przy jej usuwaniu nie spowodowa poronienia, powoduje ponad 50% poronie,
czsto z towarzyszcymi obfitymi krwawieniami i uoglnionym stanem zapalnym.
Natomiast jej usunicie we wczesnej ciy zmniejsza ten odsetek do 20. Obecnie
uwaa si, e przed podjciem decyzji co do sposobu postpowania w takich
przypadkach naley najpierw wykona USG przezpochwowe narzdu rodnego, aby
dokadnie okreli pooenie zarodka w stosunku do wkadki. Jeeli wkadka jest
pooona prawidowo, a zarodek rozwija si poniej ramion poprzecznych, mona j
pozostawi. Jeeli jednak doszo do obnienia pooenia wkadki i rozwoju podu
powyej niej, najrozsdniejsze bdzie usunicie wkadki, co pozwoli unikn
powika (po nitkach wkadki, poprzez rozwierane przez ni ujcie wewntrzne do
jamy macicy dostaj si patologiczne drobnoustroje, ktre mog spowodowa
wewntrzmaciczne zakaenie podu i jego obumarcie).
Bezwzgldne przeciwwskazania do zaoenia wkadki
- podejrzenie ciy
- zakaenia w obrbie narzdu rodnego (pochwy, szyjki macicy, przydatkw)
- przebyta cia pozamaciczna
- krwawienia z drg rodnych oraz przeduajce si obfite krwawienia
miesiczkowe o nie wyjanionej przyczynie
- miniaki macicy
- guzy przydatkw (torbiele, stany zapalne, nowotwory)
- wady anatomiczne macicy (np. macica dwurona)
- leczenie immunosupresyjne po przeszczepach, zakaenie wirusem HIV lub
penoobjawowy AIDS
- uczulenie na mied, choroba Wilsona - przy wkadkach zawierajcych jony
miedzi
- wady anatomiczne zastawek serca lub stan po wszczepieniu zastawek z ryzykiem
wystpienia bakteryjnego zapalenia wsierdzia.
rodek wczesnoporonny?
W medycynie o ciy mwimy dopiero od
momentu implantacji, czyli zagniedenia si zarodka w bonie luzowej macicy, a
nie od chwili poczenia si komrki jajowej z plemnikiem (zapodnienia). W
okoo 80% fizjologicznych cykli miesiczkowych u zdrowych, dojrzaych kobiet nie
dochodzi do zagniedenia zarodka mimo dokonanego zapodnienia - jeeli wic
natura tak rozrzutnie obchodzi si z materiaem genetycznym, dziaania wkadki
wewntrzmacicznej nie mona uzna za poronne. Jeeli czyja religia czy te
przekonania s inne, nie powinien stosowa tej metody antykoncepcji. Zadaniem
lekarza jest wyjanienie kobiecie zasad dziaania wkadki, natomiast decyzja co
do wyboru metody zapobiegania niepodanej ciy naley do kobiety i jej
partnera.
Zalety i wady wkadki hormonalnie czynnej
Tak
- wysoka skuteczno antykoncepcyjna (jedna na tysic kobiet w cigu roku
zajdzie w ci)
- bardzo niski odsetek ci pozamacicznych
- zmniejszanie krwawie miesicznych, nawet do wtrnego braku krwawienia
- ustpowanie blw miesiczkowych
- prawdopodobnie zmniejszenie odsetka zapale przydatkw
Ale
- kopoty z zakadaniem u nierdek z powodu szerokiego aplikatora
- czstsze plamienia midzymiesiczkowe utrzymujce si nawet przez 6 cykli
- brak miesiczki u okoo 10-15% kobiet
- wchanianie si do krwiobiegu czci hormonu, co moe powodowa wystpienie
trdziku i nadmiernego owosienia
- czstsze o ok. 10-12% wystpowanie torbieli czynnociowych
jajnikw.
| Wkadki wewntrzmaciczne zawieraj jony: |
miedzi (Cu++) - najczciej stosowane:
Nova T (Leiras), Gyne-T (Janssen
Cilag), Cooper T (Schering), Multiload(Organon)
srebra (Ag+)
zota (Au++)
platyny (Pt+)
| |
|
|
|
Gdyby babcia miaa wsy, to by dziadkiem bya. |
|
|
|
